قدیمیترین سند تاریخی یافته شده مربوط به عید پسح در دوران هخامنشیان
یک یهودی که حدود سال ۴۷۵ پیش از میلاد در مصر زندگی میکرد، در نامهای که روی یک تکه سفال (اُستراکا) نوشته شده، از عید پسح یاد کرده است.
این نوشته به زبان آرامیِ شاهنشاهی است و امروز در موزه اشمولینِ دانشگاه آکسفورد نگهداری میشود. این اثر در جزیره الفانتینِ مصر کشف شد؛ جایی که در دوره هخامنشیان، یک جامعه یهودی در آن زندگی میکرد.
بهطور خلاصه، مضمون این نامه چنین است:
«خطاب به هوشَعیا. سلام! از بچهها مراقبت کن تا آهوتَب برسد. اگر آرد را آسیاب کردهاند، تا بازگشت مادرشان مقدار کمی خمیر آماده کن. به من خبر بده که چه زمانی عید پسح را برگزار خواهید کرد، و همچنین بگو حال نوزاد چطور است.»
با اینکه این نامه کوتاه است، اما یکی از کهنترین اشارههای غیردینی و خارج از کتاب مقدس به عید پسح به شمار میرود. این متن نشان میدهد که یهودیان نزدیک به ۲۵۰۰ سال پیش نیز این جشن را برگزار میکردهاند.
زمینه تاریخی این نوشته هم جالب است. این نامه حدود سال ۴۷۵ پیش از میلاد نوشته شده است؛ یعنی تقریباً ۱۱۰ سال پس از ویرانی معبد اول اورشلیم و حدود ۶۰ سال پس از بازگشت یهودیان از تبعید بابِل به صهیون. همچنین، بر پایه گاهشماری سنتی کتاب مقدس، این زمان حدود ۷۰۰ سال پس از خروج بنیاسرائیل از مصر محسوب میشود؛ هرچند تاریخ دقیق خروج در میان پژوهشگران محل اختلاف است.
اعتبار تصویر: اولاف تاوش (Olaf Tausch)، با مجوز CC BY-SA 3.0، از طریق ویکیمدیا کامنز.